Dolna Saksonia

Wilhelmshaven - Dolna Saksonia - Niedersachsen





Masowy grób więźniów obozu koncentracyjnego Hamburg Neuengamme

Cmentarz miejski przy Friedhowsweg w dzielnicy Aldenburg w kwaterze ofiar II wojny światowej znajduje się oznaczony trzema kamiennymi krzyżami masowy-wspólny grób ponad 200 więźniów obozu koncentracyjnego. Na brzegu dobrze zadbanej kwatery płyta kamienna z wykutym tekstem w języku niemieckim:

HIER RUHEN DIE OPFER DES K.Z. NEUENGAMME AUSSENSTELLE BANTER LAGER
EUER TOD SEI UNS EWIGE MAHNUNG

„Tutaj spoczywają ofiary obozu koncentracyjnego Neuengamme filia Benter Lager
Niech Wasza śmierć będzie dla nas wiecznym ostrzeżeniem”

Od 1944 roku gwałtownie wzrasta zapotrzebowanie niemieckiego przemysłu zbrojeniowego na tanią „siłę roboczą” jaką w III Rzeszy tyli robotnicy przymusowi i więźniowie obozów koncentracyjnych przynoszący bezpośrednie zyski do kasy aparatu SS. Zmuszani do pracy bezpośrednio w zakładach zbrojeniowych, usuwaniu strat spowodowanych coraz częstszymi i skuteczniejszymii nalotami alianckimi lub prac budowlanych i ziemnych tworzonego „Fiesenwall”, fryzyjskiej linii obronnej. W tym czasie liczba tworzonych podobozów macierzystego obozu koncentracyjnego Hamburg Neuengamme wzrosła do ponad 80 rozrzuconych na terenie północnych Niemiec.

Obóz „Alter Banter Weg” w Wilhelmshaven został utworzony we wrześniu 1944 roku w którym umieszczono więźniów przewidzianychh do pracy w stoczni niemieckiej marynarki wojennej (Kriegsmarinewerft), usuwania zniszczeń stoczni w czasie bombardowań i niebezpiecznego rozbrajania niewypałów które często kończyło się śmiercią więźniów.

Obóz „Alter Banter Weg” nie różnił się niczym od pozostałych podobozów KZ Neuengamme, planowany na 500 miejsc musiał pomieścić 1100 więźniów co w praktyce oznaczało 2 -3 więźniów na jednej pryczy i pod jednym najczęściej zużytym kocu. Opieka medyczna ograniczona do istnienia baraku chorych (Krankenrevier) bez podstawowych środków medycznych i opieki lekarskiej, przepełnionego ciężko chorymi (gruźlica i inne choroby zakaźne) lub ofiarami wypadków przy pracy. Minimalne wyżywienia przy wielogodzinnej ciężkiej codziennej pracy, brutalność Kapo i cywilnych niemieckich pracowników dozoru spowodowała w przeciągu kilku miesięcy śmierć ponad 240 więźniów. Nie wszystkie ofiary zostały zarejestrowane i zidentyfikowane przy powojennej ekshumacji, wiadomo o minimum: 77 Francuzów, 47 Rosjan, 29 Polaków w tym 19 znanych z nazwiska, ponad 50 z Węgier, Włoch, Niemiec, Czechosłowacji, Belgii, Grecji, Holandii, Algierii i Luksemburga. Spoczywa w masowym grobie na cmentarzu miejskim Wilhelmshaven Aldenberg.



Po prawej stronie kwatery znajduje się dobrze widoczny symboliczny kamień nagrobny z tekstem w języku polskim:

1939 S †P 1945
TRAGICZNIE ZMARŁYM POLAKOM w OBOZACH KNC.
-RODACY-

Poniżej nazwiska spisane z kamienia nagrobnego z zachowaniem oryginalnej pisowni:


BIELINSKI STEFAN – CICHY HENRYK – GÓRSKI JÓZEF – CHERYNOWSKI MARIAN – LEDZIÓN WACŁAW – LIPP JAN – LENTZ LUDWIG – MESJÓSS KUCEBIUSS – WRÓBLEWSKI CZESŁAW – KÓREN JÓZEF – MISTAK STANISŁAW – UMERA STANISŁAW – CICHOCKI WACŁAW – KULIK KAZIMIERZ – POREMBA STANISŁAW – CHŁODNY JÓZEF – KOKULSKI JAN – MORAWSKI ZDZISŁAW – NIEZGODA PIOTR

Gwałtownie rosnąca liczba umierających więźniów zmusiła na początku grudnia 1944 roku zarząd cmentarza do odmówienia dalszych pochówków na cmentarzu Altenburg. Dalsze ofiary grzebano w pobliżu obozu na 1 hektarowej parceli przekazanej na ten cel przez zarząd miasta. Obecnie (1996 r.) nic nie wskazuje że w tym miejscu powinien znajdować się cmentarz z grobami więźniów. Nie jest też wiadome ile ofiar obozu znalazło tam swoje ostatnie miejsce spoczynku, czy ich śmierć gdziekolwiek została zarejestrowana.

Na początku marca 1945 roku zbliżający się front zmusił SS do podjęcia decyzji o zlikwidowaniu obozu. Już w marcu zostały wysłane dwa transporty chorych więźniów do obozu Neuengamme, kolejny składający się z więźniów którzy zostali uznani za zdolnych do ewakuacji pieszej wyruszył 5 kwietnia. Po 200 kilometrowym marszu okazało się że główny obóz Neuengamme był już w dużej części ewakuowany, dalsza ewakuacja została kontynuowana transportem kolejowym do utworzonego do tego celu podobozu w Sandbostel który powstał przy obozie jeńców wojennych Stalag X B. Dla dużej części więźniów tego transportu tortura ewakuacji trawa dalej, przewiezieni do Stade dalej pieszo dotarli do rzeki Łaby i statkami przewiezieni do Flensburga i Kilonii. Przeładowani na większe jednostki pływające i pozostawieni własnemu losowi, na pełnym morzu dowiedzieli się o zakończeni wojny, 11 maja 1945 roku dotarli do wybrzeża Szwecji.

Dalsze ofiary tego obozu (256) brutalnie mordowane w czasie transportu ewakuacyjnego przez wartowników SS, żołnierzy Wehrmachtu i cywilnych mieszkańców Lüneburga spoczywają we wspólnym grobie w Lüneburgu – Tiergarten. Tiergarten cmentarz KZ




Czerwiec 1996 - maj 2015


Dane osobowe i informacje pochodzą z:

  • Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V. Hannover / Lüneburg
  • Geschichtswerkstatt Lüneburg e.V.
  • Zarząd cmentarza Wilhelmshaven - Aldenburg




[[niedersachsen|Dolna Saksonia]] | [[|do góry]]