Sahsonia Anhalt| Jeńcy wojenni

Tangerhütte - Saksonia Anhalt - Sahsen Anhalt

"Lazaret T"


1940 - 1971

: Wilhelm-Wundt-Schule "Lazaret T"

W szkole, dzisiejszej Wilhelm-Wundt-Schule i na „szczelnicy” (Schützenhaus) przy Mahlpfuhler Chaussee, po zakończeniu działań wojennych przemianowana na Okręgowy Dom Kultury i dzisiaj już nieistniejącym budynku od 1939 do 1945 roku istniał szpital, nazywany „Lazaret T” dla chorych na gruźlicę jeńców wojennych z terytorium całej niemieckiej Rzeszy. Przybywający do szpitala chorzy jeńcy znajdowali się w bardzo złym stanie, przeważnie za późno, w ostatnim stadium gruźlicy. W dużym procencie też szybko umierali, w 1940 roku zanotowano 151 zgonów. Czwartek (inne źródło podaje wtorek) był wyznaczonym dniem na pogrzeby, na cmentarzu przy dzisiejszej Straße der Jugend każdy zmarły jeniec niezależnie od narodowości i wyznania był grzebany w pojedynczym grobie na którym stawiano drewniany krzyż z imieniem i nazwiskiem oraz datą urodzenia i śmierci.
Kilu set metrową ostatnią drogę zmarłego obwieszczał żałobny dzwon w kaplicy cmentarnej. Początkowo w pochówku przeważnie polskich jeńców wojennych towarzyszył katolicki ksiądz, później dla Francuzów, Belgów, Anglików, Serbów, Włochów, Rosjan i Czechów. Solidarność jeniecka umożliwiał zakup wieńca dla każdego zmarłego jeńca.
Do końca działań wojennych zostało w tej kwaterze pochowanych około (?) 500 zmarłych w „Lazaret T”.

Pierwszym zmarłym 5 stycznia 1940 roku był 31 letni polski jeniec wojenny strzelec Piotr Wojciechowski z Warszawy,




W 1948 roku Belgowie, Francuzi i Anglicy ekshumowali swoich obywateli i pochowali w ojczystej ziemi. Pozostałe groby zostały „uporządkowane / poprzesuwane” tworząc jednolitą kwaterę wojenną. Znikają częściowo już zwietrzałe drewniane krzyże. Znikają pojedyncze groby i dane osobowe pochowanych, na skraju katery ustawiono duży dębowy krzyż, zastąpiony następnie szarym kamieniem polnym z wykutym tekstem „Zur Mahnung”, „Ostrzegamy”. Późną jesienią 1970 roku Włosi ekshumuję swoich obywateli i ich groby przenoszą do ojczyzny.
W kwaterze pozostają 197 groby polskich jeńców wojennych, 53 serbskich i 1 grób czeskiego jeńca wojennego.
8 maja 1971 roku ambasador PRL w Berlinie wschodnim w towarzystwie oficjeli DDR uroczyście odsłania powstałe nowe upamiętnienie kwatery wojennej.
Betonowe upamiętnienie z dwoma żeliwnymi tablicami i niemieckim tekstem po lewej strenie:

DEN IN FASCHISTISCHER GEFANGENSCHAFT IN DEN JAHREN 1940-1945 VERSTORBENEN POLNISCHEN OFFIZIEREN SOLDATEN
POLOLNISCHE STAATSANGEHÖRIGE

po prawej ta sama treść w języku polskim:

OFICEROM I ŻOŁNIERZOM POLSKIM ZMARŁYM W NIEWOLI FASZYSTOWSKIEJ W LATACH 1940-1945
RODACY

Pośrodku upamiętnienia na niskim cokole z betonu umieszczono godło Polskiej Republiki Ludowej, tak jak płyty odlanego w żeliwie orła. Całość uzupełniono dwoma rządami prostokątnychh betonowych obramowań symbolizujących wyrównanych i tak już wcześniej grobów, pierwotnie wypełniono ziemią i zasiano trawę. Z upływem czasu kasetony prawdopodobnie w celach oszczędnościowych lub dla ułatwienia sobie pracy wypełniono drobnymi kamyczkami
Upamiętnienie wykonali pracownicy (prawdopodobnie w tak zwanyn„czynie społecznym”) polskiej firmy budowlanej Rufex zatrudnionych prz budowie stalowni w bliskim Magdeburgu.


2008



HIER RUHEN 255 MENSCHEN POLNISCHER SERBISCHER UND TSCHECHISCHER NATIONALITÄT
GESTORBEN 1940 - 1945

Sporo czasu upłynęło aby ktoś (pod naciskiem np. rodzin pochowanych tam żołnierzy polskich) postanowił pożegnać się (częściowo) z betonowo-smutną- socjalistyczną architekturą wystroju kwatery wojennej. W lipcu 2008, na spotkaniu przedstawicieli Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa z Warszawy i Ministerstwa spraw wewnętrznych i sportu kraju związkowego Sakson Anhalt (Ministerium für Ineres und Sport
 des Landes Sachsen-Anhalt) ustalono zakres i rodzaj przewidzianej renowacji kwatery. Postanowiono pozostawić 6 metrowej wysokości betonowe upamiętnienie które poprzez złożonych ze sobą bloków i kwadratów tworzy wizję kilku krzyżów i obie metalowe tablice z tekstem w języku polskim i niemieckim. Wymienić polskie godło państwowe na aktualne (orzeł w koronie), usunąć betonowe kasetony i zastąpić je płytami z nazwiskami pochowanych żołnierzy. 16.11.2008 roku dokonano uroczystego oficjalnego przekazania przebudowanej kwatery wojennej cmentarza w Tangerhütte. Przybyli przedstawicieli niemieckich władz Sahsen Anhalt burmistrza Tangerhütte, przedstawicieli rodzin pochowanych tam polskich jeńców którym towarzyszył reprezentant Ambasady Polskiej w Berlinie.

Aktualne godło Polskie, orła w koronie dostarczyła Rady a Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa z Warszawy . Prace budowlane wykonali w całości żołnierze i rezerwiści Bundeswehry z Einsatzführungsbereich 2 z Erndtebrück w Nadrenii Północnej-Westfalii. W miejscu betonowych kasetonów, na dobrze utrzymywanym trawniku (maj 2017), w dwóch rzędach 16 płytach przymocowanych na niskich kamiennych cokołach wykuto nazwiska, imiona i narodowość pochowanych w kwaterze ofiar II wojny światowej.

Lista imienna pochowanych w tej kwaterze polskich jeńców wojennych zawierająca 170 nazwisk, kilka biografii, zdjęć i kopii dokumentów archiwalnych znajduje się pod:

www.tangerhutte-lazaret.com




Dane osobowe i informacje pochodzą z:

  • Ministerium für Inneres und Sport des Landes Sachsen-Anhalt
  • Bundeszentrale für politische Bildung



Saksonia Anhalt|Jeńcy wojenni| do góry