Dolna Saksonia

Steinlach - Dolna Saksonia - Niedersachsen



: Dobrze utrzymana kwatera ofiar II wojny światowej

Mała wioska przylegająca do granicy administracyjnej Salzgitter. Na jednym z 2 czynnych cmentarzy przy Am Vorberg kilkanaście grobów Polaków i Rosjan ofiar pracy przymusowej z obozów nr. 5, położonego między Salzgitter – Gebhardshagen i na północ położonej miejscowości Gustedt. Jeńcy wojenni i robotnicy przymusowi z tego obozu pracowali w odkrywkowej kopalni rudy żelaza, przy budowie i wydobyciu w szybach Haverlahwiese I i II oraz w szybach pomocniczych Bartelzeche, Altenhagen i Gustedt. Obóz nr. 4 znajdował się w okolicy szybu Haverlahwiese I, w 1937 roku przygotowany jako obóz mieszkalny dla 200 górników. Dwa lata później, pod koniec 1939 roku był już miejscem niewoli dla 650 polskich jeńców wojennych którzy wbrew podpisanym międzynarodowym konwencjom byli zmuszani do pracy. Pracowali bez podstawowych zabezpieczeń, ubrań roboczych i wystarczającego wyżywienia, ginęli w wypadkach przy pracy, umierali z wyczerpania, braku lekarstw i opieki medycznej. Obozy nr. 14 i 28 umieszczone były bezpośrednio przy szybach pomocniczych Gustedt i Altenhagen. Obóz nr. 52 znajdował się kilkaset metrów na północ od szybu Haverlawiese I. Obóz nr. 5 dla robotników przymusowych kilku narodowości i wydzielona część rosyjskich jeńców wojennych znajdował się w okolicy miejscowości Gustedt.

Na cmentarzu w Steinlah pochowani zostali Polacy i Rosjanie przede wszystkim z obozu pracy przymusowej i jenieckiego nr. 5.



  • Kolor zielony, cmentarz w Steinlah
  • Kolor pomarańczowy, teren byłej kopalni
  • Kolor niebieski, nieistniejące szyby wydobywcze i pomocnicze (1-5)
  • Kolor różowy, w prawym górnym rogu planu Salzgitter-Gebhardshagen.



Cmentarz komunalny w Steilah znajduje się na północnym krańcu miejscowości, słabo widoczny za wysokim żywopłotem. Ulica Am Vorberg jest ulicą jednokierunkową, dojazd z głównej ulicy o nazwie Alte Heer Strasse, przy nowym cmentarzu ulicą Schulstraße do pierwszej w lewo przy budynku gminnym.



Nazwiska z kamienia upamiętniającego spisane z zachowaniem oryginalnej pisowni.

HIER RUHEN Tutaj spoczywają

STANISLAUS HAY WLADYSLAUS RUCZEK ANTON ROGOZINSKI TIMOFIEJ OREJNIK BOLESLAUS MAZUREK GREGORYJ KASZENKO ALEKSEJ STATIN IWAN CHOMICKI SERGEJ LUKACZUK JOSEF SCHTACHTA IGNA GRENZEW-KOWIAK NIKOLAUS LEBAN WLADYMIR MASCHNYCH MICHAEL SAWANKI LEO KAMINSKI NIKOLAUS JEWSEJEW MICHAEL DOMSKI STANISLAUS LEWANDOWSKI ATAWIUS NEOWENDI JAN ROMANOWSKI

† 1940 – 1942 †

Przed kamieniem upamiętniającym położone trzy płyty kamienne z nazwiskami polaków:

  • JOSEF KOSKOWSKI

27.02.1896 – 24.12.1940

  • STANISLAUS STANISZEWSKI

12.09.1913 – 19.07.1941

  • IGNAZ KOLACZ

1907 – 1941


O jednym z pochowanych tutaj polaków wymienionych na kamieniu nagrobnym zachowało się więcej informacji zawartych na liście zmarłych ofiar wojny z terenu Salzgitter sporządzonej przez Arbeitskreis Stadtgeschichte e.V. Salzgitter.

Rogoziński Antoni *11.06.1909 w Kiebel pow. Walstein. Robotnik nr. kontrolny 1223, ostatnie miejsce pobytu obóz nr. 5 Gebherdshagen. † 31.03.1942 w szpitalu krajowym w Brunszwiku, przyczyna śmierci – zapalenie płuc.

Lista ofiar pracy przymusowej pochowanych na cmentarzu w Steinlah otrzymana z Zarządu gminy Baddeckenstedt zawiera:

23 nazwiska w porządku chronologicznym wg. daty śmierci, w tym 8 Polaków. Pozostali to Rosjanie, jeńcy wojenni z obozu pracy nr. 5, w sześciu przypadkach polskobrzmiące nazwiska i imiona. Polacy wcieleni do Armii Czerwonej? Cywile z terenów zagarniętych przez Rosjan po 17 września 1939? Niedbałość administracji obozowej?

Lista imienna Polaków, robotników przymusowych pochowanych na cmentarzu w Steinlach z zachowanie oryginalnej niemieckiej pisowni nazwisk imion i nazw miejscowości.

Hay Stanislaus * 24.09.1895 Pezeciszow Krs. Wadowice. Robotnik, † 09.04.1940 Lager V

Kosowski Josef * 27.02.1896 Libiaz Krs. Gharnow. Robotnik, † 24.12.1940 Lager V

Staniszewski Stanislaus * 12.09.1913 Nidom Krs. Gnesen. Robotnik, † 19.07.1941 Lager V

Kolacz Ignatz * 07.01.1901 Tuniczowice Krs. Bendzin. Robotnik, † 06.08.1941 Lager V

Ruczek Wladislaus. Robotnik, † 3.03.1942 Lager V

Rogoszinski Anton. Robotnik, † 31.03.1942

Schtachta Josef * 30.07.1913 Biezdzienka. Robotnik † 25.02.1944 Steinlah

Grenzwew-Kowiak (Grenckowiak?). Robotnik, † 05.07.1944 Lager V

Nazwiska polskobrzmiące:

  • Marzurek Bolislaus * 10.05.1920. Robotnik, 26.07.1942 Lager V. Russe
  • Romanowski Jan * 15.06.1922. Robotnik, † 03.08.1942 Lager V. Russe
  • Lewanowski Stanislaus * 03.07.1924. Robotnik, † 16.08.1942 Lager V. Russe
  • Domski Michael * 22.08.1906. Robotnik, † 03.11.1942 Lager V. Russe
  • Sawatzki Michael * 21.03.1906. Robotnik, † 13.11.1942 Lager V. Russe
  • Kaminski Leo * 21.03.1906. Robotnik, † 13.11.1942 Lager V. Russe

Poza wymienionymi na liście pochowanych, ostatnie miejsce spoczynku znalazło jeszcze trzech Polaków z terenu Salzgitterrr zmarłych po zakończeniu działań wojennych, wszyscy przebywali na terenie byłych obozów pracy przekształconych w obozy ewakuacyjne dla Displaced Persons (DPs.).

Majcherczyk Peter lat 42. Ostatnie miejsce pobytu Gebhardshagen obóz nr 5. Zmarł 17.09.1945 roku w szpitalu w Drütte. Przyczyna śmierci – zatrucie alkoholowe.

Plasecki Antoni lat 42. Ostatnie miejsce pobytu Gebhardshagen obóz nr. 5. Zmarł 17.09.1945 roku w szpitalu Drütte. Przyczyna śmierci – zatrucie alkoholowe.

Solecki Stanisław * 22.05.1907 w Stridlau. Ostatnie miejsce pobytu obóz Haverlawiese (nr.52?). Zmarł 07.07.1945 w szpitalu w Barum. Przyczyna śmierci – gruźlica.

Maj 2005


Informacje i dane osobowe pochodzą z:

  • Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V. Hannover
  • Urząd gminy Steinlach




Dolna Saksonia | do góry