Powstanie Warszawskie | Brandenburgia

Stalag VI B Mühlberg - Cmentarz wojenny Neuburxdorf - Brandenburg



: Miejsce pamięci, były cmentarz przyobozowy Stalagu IV B Mühlberg

Jeniecki cmentarz wojenny znajduje się przy Schwarzer Weg, jest wyodrębnioną częścią miejscowego cmentarza. Miejsce ostatniego spoczynku znalazło tutaj pierwotnie około 3000 tysięcy jeńców wojennych żołnierzy i oficerów zamordowanych lub zmarłych w okresie 1939 – 1945 w Stalagu VI B Mühlberg. Zdecydowanę większość zmarłych, 2313 (inne źródła podaj liczbę 2368) stanowili Rosyjscy jeńcy wojenni. W 650 pojedynczych grobach pochowani zostali jeńcy wojenni z krajów zachodniej koalicji antyhitlerowskiej. Tereny te (była DDR) wyzwolone zstały przez Armię Czerwoną. Rosyjskie władze okupacyjne stosując się do rozkazu Stalina nr. 270 z dnia 16.08.1941 roku uznającym żołnierzy Armii Czerwonej którzy dostali się do niewoli, za „dezerterów i zdrajców ojczyzny“, exhumują wszystkie groby rosyjskie. Ponownie zostali pochowani jako nieznane z nazwiska „ofiary niemieckiego faszyzmu“ na cmentarzu miejskim w Elsterwerda. Kierując się innymi pobudkami, podobnie postępują inne rządy koalicji zachodniej. Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, Dunii, Francji, Grecii, Holandii i Wielkiej Brytanii. Prochy jeńców wojennych z tych krajów spoczęły na wojennych cmentarzach w ich ojczystej ziemi.

Obecnie na cmentarzu, miejscu pamięci ofiar II wojny światowej spoczywają: Belgowie, z 5 grobów jeńców wojennych 3 zostały prawdopodobnie przez rodziny przeniesione do Belgii. 72 groby internowanych żołnierzy włoskich Holendrzy, 7 grobów jeńców wojennych przeniesiono na jeden z utworzonych na terenie Niemiec cmentarzy wojennych dla holenderskich ofiar wojny. Pozostało 16 grobów Żydów holenderskich, więźniów obozu koncentracyjnego Belsen-Bergen którzy w dniu 23.04.1945 roku zostali wyzwoleni z transportu kolejowego w tej ololicy. Zmarli z wycięczenia i chorób nabytych w czasie pobytu w Bergen-Belsen. 84 jeńców wojennych z Jugosławii. 2 groby jeńców ze Słowenii i nieznana liczba zmarłych w niewoli Serbów.

Pierwszymi jeńcami wojennymi Stalagu IV B byli polscy żołnierze kampanii wrześniowej 1939 roku. Już w listopadzie tego roku został pochowany na tym cmentarzu pierwszy zmarły polski jeniec wojenny. W sumie na przestrzeni jesień 1939 i wiosna 1945 roku pochowanych zostało tu 53 Polaków w tym 49 jeńców wojennych i 4 osoby cywilne zmarłe w pierwszych miesiącach po zakończeniu działań wojennych.

W maju 2004 roku przeniesiono na ten cmentarz 44 groby Polek i Polaków pierwotnie pochowanych na cmentarzu przyobozowym w Zeithain, miejscowości leżącej w czasie II wojny światowej w IV okręgu wojskowym, dzisiaj na terenie Saksonii. 39 żołnierzy Armii Krajowej uczestników Powstania Warszawskiego. 3 jeńców wojennych, żołnierzy kampani wrześniowej1939 roku. Polak, robotnik przymusowy i jedno dziecko (dokumentacja Stalag IV B Mühlberg).

: Wspólny grób żołnierzy AK

Lista imienna w porządku chronologicznym wg. daty śmierci, żołnierzy Armii Krajowej uczestników Powstania Warszawskiego zmarłych w lazarecie jeńców wojennych Zeithain

Zawisza Bronisław strz. ps. „Wiktor“ * 23.11.1925 Warszawa. W powstaniu, ranny 05.08.1944 † 13.10.1944, pochowany 16.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 1

Wanowicz Stanisława Zofia * 27.04.1899 Warszawa. W powstaniu, KG AK – VI oddział – PŻ , pralnia wojskowa. † 13.10.1944, pochowana 16.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 2

Majewski Józef st. strz. * 28.08.1914 Żabićce pow. Łuck. Uczestnik powstania. † 14.10.1944, pochowany 16.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 4

Deczkowski Henryk Jan pchor. ps. „Wierusz“ * 14.06.1923 Warszawa. W powstaniu, ranny 02.09.1944, leczony w szpitali przy ulicy Mokotowskiej 55. † 14.101944, pochowany 16.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnirzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 5

Skrzypek Stefan kpr. ps. „Pepi“ * 19.06.1925 Warszawa. W pwstaniu, Batalion „Ruczaj“ kompania Habdank. † 15.10.1944, pochowany 18.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 6

Kossakiewicz Roman Jerzy kpr. pchor. ps. „Kos“ * 22.02.1924 Warszawa. W konspiracji, Zgrupowanie „Waligura“, 3 rejon, pluton 317. W powstaniu, „Leśnik“, kompania Wolski. † 17.10.1944, pochowany 18.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 7

Gos Józef strz. * 08.01.1925 Frnopol pow. Rawa. W powstaniu, ranny 05.09.1944. † 20.10.1944, pochowany 21.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 8

Szydłowska Aniela * 18.01.1889 Pułtusk. † 22.10.1944, pochowana 25.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 9

Szczeszek Kazimierz plut. pchor. ps. „Adam“ * 20.01.1915 Warszawa. W konspiracji, PN legitymacja AK nr. 17 139. W powstaniu Zgrupowanie „Chrobry“, kompania łączności. † 26.10.1944, pochowany 28.10.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 10

Sikorski Henryk mjr. ps.“Goplański“ * 08.04.1891 Ornikowo. W powstaniu, ranny 10.09.1944, leczony w szpitalu przy Mokotowskiej 55. Nr. jeńca 305 240. † 29.10.1944, pochowany 01.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 11

Śladkowski / Śladowski Konrad kpr. * 01.01.1923 Gródek pow. Sokołów Podlaski. W powstaniu, ranny 17.09.1944. Nr. jeńca 305 204. † 02.11.1944, pochowany 04.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 12

Świętoński Jan * 03.06.1877 Siedlce. W powstaniu, ranny 21.08.1944. Nr. jeńca 305 165. † 04.11.1944, pochowany 04.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 13

Waśniewski Jerzy st. strz. * 25.06.1920 Warszawa. W powstaniu, ranny 15.09.1944. Nr. jeńca 305 160. † 07.11.1944, pochowany 10.111944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 14

Michalska Bronisława łączniczka ps.“Broszka“ * 15.07.1920 Kijów. W powstaniu Zgrupowanie „Bartkiewicz“, 1 kompania. Nr. jeńca 305 392. † 13.11.1944, pochowana 16.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 16

Bartnik Zofia łączniczka * 17.05.1923 Rykały pow. Grójec. W powstaniu, ranna 03.09.1944. nr. jeńca 305 362. † 16.11.1944, pochowana 20.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 16?

Borecki Ryszard st. strz. ps. „Sęp“ * 02.01.1927 Warszawa. W powstaniu, Zgrupowanie „Chrobry II“, kompania Aleksander. Nr jeńca 305 300. † 19.11.1944, pochowany 21.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żółnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 17

Ważyński Ireneusz kpr. pchor. ps. „Jeremi“ * 11.11.1921 Wilno. W konspiracji, „Odwet II“ 1 kompania. W powstaniu „Odwet II“, 3 baon pancerny, 4 kompania. Nr. jeńca 305 348. † 22.11.1944, pochowany 23.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 18

Biernacki Jan por. * 16.05.1886 Warszawa. W powstaniu, ranny 10.08.1944. Nr. jeńca 305 228. † 24.11.1944, pochowany w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza włoskich jeńców wojennych Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 19

Hincinger-Dziubiński Jan strz. * 07.06.1929 Równe. W powstaniu, ranny 13.09.1944. Nr. jeńca 305 159. † 24.11.1944, pochowany 26.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 20

Rzepecka Irena * 16.10.1905 Warszawa. W powstaniu, ranna 19.09.1944. Nr. jeńca 106 178. † 26.11.1944, pochowana 26.11.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza 0ołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 21

Kozłowski Ryszard Jan plut. * 05.01.1912 Wola Lipienicka k/Radomia. W powstaniu, ranny 14.10.1944. Nr. jeńca 305 343. † 14.12.1944, pochowany 10.12.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 22

Kalita Dorian strz. ps. „Dodek“ * 25.08.1925 Grodno. W powstaniu zgrupowanie „Chrobry II“, 1 kompania „Warszawianki“. Nr. jeńca 305 347. † 16.12.1944, pochowany 19.12.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 23

Pasieka Stanisław plut. * 26.12.1922 Wola Blizocka k/Łukowa. W powstaniu, ranny 21.11.1944. Nr. jeńca 305 205. † 17.12.1944, pochowany 19.20.1944 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 24

Maciak Józef kpr. * 04.12.1902 Peczeniżyn k/Kołomyi. Nr. jeńca 305305. † 22.12.1944, pochowany (?) w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 25

Frankowski Tadeusz strz.* 05.09.1911 Pargi. W powstaniu, ranny 10.09.1944 leczony w szpitalu przy ulicy Wilcza 61. Nr. jeńca 305 058. † 23.12.1944, pochowany 27.12.1944 w polskiej kwaterze, przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 26

Kościesza Zygmunt strz. * 11.03.1928 Warszawa/Piastów. W powstaniu Dywizjon „Jeleń“, strażak, ranny 24.09.1944. Nr. jeńca 305 166. † 26.12.1944, pochowany (?) w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 27

Kanenberg Witold Karol st. strz. * 07.11.1922 Pabianice. W powstaniu, ranny 24.09.1944. Nr. jeńca 305 210. † 01.01.1945, pochowany 03.01.1945 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 28

Roszewski Władysław kpr. ps. „Hindus“ „Tom“ * 27.06.1927 Warszawa. W powstaniu, Zgrupowanie „Bartkiewicz“ 3 kompania pluton III, ranny 02.08.1944. Nr. jeńca 305 206. † 10.01.1945, pochowany 13.01.1945 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 29

Woźniak Henryk plut. ps. „Heniek“ * 28.06.1909 Warszawa. W powstaniu, Zgrupowanie „Krybar“, 4 kompania pluton 1141, ranny 10.09.1944. Nr. jeńca 305 920. † 17.01.1945, pochowany 22.01.1945 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 30

Reczko Wacław plut. * 27.09.1902 Częstocice k/ Kielc. W powstaniu, Batalion „Bończa“, kompania 101. Nr. jeńca 305 344. † 08.02.1945, pochowany 12.02.1945 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. ?

Luboiński Stanisław strz. * 02.05.1987 Warszawa. W powstaniu, Kwatera Główna. Nr. jeńca 305 202. † 06.03.1945, pochowany 07.03.1945 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 35

Wrobel Milan † 05.03.1945. Słowak, 353 Pluton „Słowaków” ? (pododdział złożony spośród członków konspiracyjnego Słowackiego Komitetu Narodowego) w dokumentacji Miejsce Pamięci w Ehrenhain Zeithain odnotowany jako jeniec wojenny, żołnierz AK uczestnik Powstania Warszawskiego. Pochowany w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. ?

Nogaj Krystyna strz. Łączniczka/Sanitarjuszka AK * 12.08.1925 Poznań. W powstaniu, Oddział „Bakcyl” szpitale przy ul. Mokotowskiej 55 i Śniadeckich 17, ranna 13.09.1944. Nr. jeńca 299 751. † 12.03.1945, pochowana 14.03.1945 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 36

: Fto BArchGEZ(FN 15) Nr. 1772 Gedenkstätte Ehrenhain Zeithain

Zdjęcie zostało wykonane potajemnie podczas pogrzebu 19-to letniej Krystyny Nogaj zastrzelonej przez wartownika który bez ostrzeżenia strzelił w niedokładnie zaciemnione okno baraku.

Krakowska Helena strz. * 31.12.1899 Wyszków. Nr jeńca 305 114. † 16.03.1945, pochowana 11.03.1945 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 37

Prablik † 24.03.1945. Słowak, 353 Pluton „Słowaków” ? (pododdział złożony spośród członków konspiracyjnego Słowackiego Komitetu Narodowego) w dokumenacji Miejsca Pamięci w Ehrenhain Zeithain odnotowany jako jeniec wojenny, żołnierz Powstania Warszawskiego. Pochowany (?) w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza włoskich jeńców wojennych Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. ?

Kruszański Roman ppor. * 05.08.1920 † 18.04.1945. Słowak, w dokumentacji Miejsca Pamięci w Ehrenhain Zeithain odnotowany jako jeniec wojenny, żołnierz Powstania Warszawskiego. Pochowany (?) w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza włoskich żołnierzy Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. ?

Janiszewski Lech st. strz. * 04.06.1928 Warszawa. Nr. jeńca 305 350. † 26.04.1945, pochowany 29.04.1945 w polskiej kwaterze, przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 39

Krotniak Stanisław strz. * 10.10.1926 Warszawa. Brak nr. jeńca i daty śmierci. Pochowany 05.06.1945, w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 40

Jankowski Zdzisław strz. 24.08.1925 Warszawa. W powstaniu, ranny 2.07.1944. Nr. jeń. 299 400. Od 13.10. do 29.12.1944 leczony w lazarecie Zeithain, następnie przeniesiony do Stalagu IV B Mühlberg. † 14.07.1945, pochowany 16.07.1945 w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal w grobie nr. 43

Koczwara Jan plut. policji pańswowej *1898. Na liście poległych sporządzonej przez Muzeum Powstania Warszawskiego odnotowany jako uczestnik powstania. Lista umieszczina w książce Roberta Bieleckiego „Żołnierze Powstania Warszawskiego“ tom 3, zawiera w/w dane i dodatkowo „jeniec 1939“. Jako jeniec wojenny kampani wrześniowej1939 roku odnotowany jest na liście zmarłych sporządzpnej przez Miejsce Pamięci Ehrenhain Zeithain (Gedenkstätte Ehrenhain Zeithain*. † 04.07.1945, pochowany w polskiej kwaterze przyobozowego cmentarza żołnierzy włoskich Zeithain-Jacobsthal

Wszyscy zmarli w lazarecie wojskowym Zeithain należącego do Stalagu IV B Mühlberg, oddalonego o kilkanaście kilometrów od obozu głównego. Początkowo jako Stalag 304 (IV H) Zeithain, następnie Stalag IV B/Z przeznaczony dla rosyjskich jenców wojennych czasowo niezdolnych do pracy. Rozbudowany w przecągu kilku miesięcy na potrzeby coraz większej ilości zachorowań na gruźlicę (wyczerpująca praca, brak leków, minimum wyżywienia), epidemi tyfusu i czerwonki. Od 1 lutego 1943 roku z ilością 7700 łóżek nazywany „rezerwowym lazaretem jeśców wojennych“, obozem śmierci tysięcy rosyjskich jeńców wojennych, po kapitulacji Włoch, internowanych żołnierzy włoskich (IMI), Jugosłowian, Serbów, Polek i Polaków.

Akt kapitulacji podpisany 3 października 1944 roku gwarantował walczącym w Powstaniu Warszawskim żołnierzom Armii Krajowej traktowanie i pobyt w niewoli zgodny z międzynarodowymi prawami i podpisanymi konwencjami. W połowie października 1944 roku do Zeithain przybyły 2 transporty kolejowe z 1400 rannymi i chorymi żołnierzami Armii Krajowej, personelem medycznym i obsługą warszawskich szpitali powstańczych. Zostali umieszczeni w opróżnionych 25 drewnianych barkach, gdzie został założony „Polski Lazaret Wojskowy Zeithain“. Dzięki olbrzymiemu zaangażowaniu i pracy personelu lekarskiego i przede wszystkim ok. 400 pielęgniarek i personelu pomocniczego, „Polski szpital wojskowy“ uzyskał w bardzo krótkim czasie niespotykany w innych obozach i lazaretach wysoki poziom higieny i opieki. Pomimo stworzenia doskonałych (w miarę możliwości podyktowanych jednak przebywaniem w niewoli) warunków i patriotycznej atmosfery nie udało się uratować życia 39 żołnierzy AK w tym 3 Słowaków. Umierali z odniesionych ran i nabytych chorób w czasie walk Powstania Warszswskiego. Grzebani byli w pojedynczych grobach na cmentarzu przyobozowym zmarłych internwanych żołnierzy włoskich w wydzielonej kwaterze Polskiej. Pogrzeby odbywały się z ceremoniałem i honorami wojskowymi, z udziałem księdza obozowego Albina Jakubczaka.

: Obecne upamiętnienie miejsca gdzie znajdował się włoski cmentarz wojskowy, (fragment ekspozycji Miejsca Pamięci Ehrenhain Zeithain)

W 1946 roku „wyzwoliciele“, Armia Czerwona powołała komisję do zbadania zbrodni na jeńcach wojennych w obozie Zeithain. Uporządkowano też cztery istniejące cmentarze wojenne, na jednym z nich gdzie znajdowały się masowe groby rosyjskich jeńców wojennych z 1941 roku powstało upamiętnienie. Upamiętnienie anonimowych ofiar niemieckiego faszyzmu, nazwiska pochowanych znane w latach 1945/46 zostały „wymazane z pamięci“ jako zdrajców nie uznawanych za „Bochaterów Wielkiej Wojny Ojczyznianej“. Władze polityczne byłej DDR upamiętniały w tym miejscu tylko rosyjskie ofiary II wojny światowej z pominięciem zmarłych jeńców wojennych państw koalicji zachodniej. Pozostałe trzy cmentarze, w tym włoski cmentarz wojskowy z 44 pojedynczymi grobami Polek i Polaków znalazły się na terenie poligonu wojskowego Armii Radzieckiej. Niedostępne dla odwiedzających, rodzin i bliskich pochowanych tam żołnierzy, po latach „intensywnego“ korzystania z terenu do celów militarnych nie rozpoznawalne jako cmentarze miejsca pamięci. W 1991 roku armia włoska exhumuje 863 groby i przewozi prochy zmarłych internowanych żołnierzy włoskich do ojczyzny. Dopiero w maju 2004 roku udało się zlokalizować polskie i serbskie groby. 30 lipca prochy zmarłych zostały przeniesione na cmentarz żołnierski w Neuburxdorf, spoczęli we wspólnym grobie.


Grudzień 2009


Dane osobowe pochodzą z:

  • Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie
  • Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego
  • Robert Bielecki „Żołnierze Powstania Warszawskiego“ t. 3. wydanie Warszawa 1997
  • Stiftung Sächsische Gedenkstätten, Miejsce Pamięci Ehrenhain Zeithain www.ehrenhain-zeithain.de



Powstanie Warszawskie | Brandenburgia