Jeńcy Wojenni

Kopenhagen, Dania



: Kwatera bochaterów duńskiego ruch oporu

Dokumentacja kopenhaskiego cmentarza położonego w dzielnicy Hellerrup jest wyjątkiem i wykracza poza obszar zakreślony ramami dokumentacji „Polskie groby Wojenne w Niemczech”. Postać polskiego oficera Marynarki Handlowej i Wojska Polskiego który spoczywa w Honorowej Kwaterze Bohaterów Danii, jeńca hitlerowskich obozów jenieckich jest wyjątkowa i na równi z innymi godna upamiętnienia.

Ppor. Lucjan Masłocha urodził się 15.06.1913 roku w Bobrownikach. W 1931 roku zdaje egzamin maturalny w Towarzystwie Szkół Średnich w Piotrkowie. W tym samym roku wstępuje do Szkoły Morskiej w Gdyni, którą kończy w 1934 roku uzyskując stopień oficera marynarki handlowej. W okresie od 20.09.1934 do 15.09.1935 roku odbywa jako instruktor żeglugi na „Darze Pomorza” podróż dookoła świata. W latach 1935 – 1936 odbywa obowiązkową służbę wojskową w 65 Pułki Piechoty w Grudziądzu. Podejmuje pracę zawodową w Polskiej Marynarce Handlowej, min. w charakterze oficera pokładowego na SS „Lwów”. 23 sierpnia 1939 roku w ramach powszechnej mobilizacji zostaje powołany do 66 Pułku Piechoty, 1 Batalion pod dowództwem mjr. Bornatowskiego. W walkach nad Bzurą w okolicach Wyszogrodu i Białej Góry. 22 września 1939 roku dostaje się do niewoli. Był więziony w Oflagach, XI A Osterode, X A Itzehoe, po zlikwidowaniu obozu X A Sandbosteli i X C Lubeka (Lübeck). Kilkakrotnie podejmował próby ucieczki, zobowiązując się wobec swoich obozowych przełożonych min. gen. Tadeusza Ludwika Piskora (późniejszego gen. dyw. Komendanta tajnej organizacji wojskowej w Oflagu X C Lubeka, wchodzącej w skład Armii Krajowej), że po udanej ucieczce zorganizuje trasę ucieczkową dla innych przez Danię do Szwecji. W 1941 roku był wraz z kpt. Władysławem Malinowskim inicjatorem wykonania podkopu w Oflagu X A Sandbostel. Planowano masową ucieczkę polskich jeńców wojennych, duża ilość wtajemniczonych o planach ucieczki lub donos jednego z jeńców spowodował że na wychodzących na wolność czekali już niemieccy wartownicy. Wychodzący jako pierwszy ppor. Masłocha zostaje ranny strzałami z broni maszynowej, próbie dobicia rannego przeszkodził wychodzący jako drugi kpt. Malinowski. Po pobycie w szpitalu obozowym i odbyciu kary aresztu Masłocha został przeniesiony do obozu karnego jakim był Oflag X C w Lubece. W marcu 1943 roku ponownie, już w małej około 20 osobowej grupie jeńców przystępuje do budowy podkopu w tym obozie. Latem podkop był gotowy, wychodził w polu obok ogrodzenia obozowego na którym dojrzewało żyto, dobrze maskujące wyjście na wolność. Wychodzących z podkopu uciekinierów zauważył przypadkowo wracający z przepustki wartownik obozowy, do tego momentu 12 więźniów znajdowało się poza ogrodzeniem obozowym. Po wszczęciu alarmu i pogoni za zbiegami, ucieczka udaje się tylko 4 jeńcom, w tym Lucjanowi Masłosze. Przedostaje się do Danii, w miejscowości Odense polski ksiądz Franciszek Jaworski organizuje mu przedostanie się do Kopenhagi i ułatwia kontakt z działaczami miejscowej Polonii.

: ppor. Lucjan Masłocha

  • Po wyżej, kopia zdjęcia (ze zbiorów por. mar. Tadeusza Jasieckiego) pochodząca z: Centralne Muzeum Jeńców wojennych w Łambinowicach-Opolu, Jeńcy wojenni w niewoli Wehrmachtu „Łambinowicki Rocznik Muzealny nr 13”, str.158.


Neutralna Dania zajęta 9 kwietnia 1940 roku przez hitlerowski Niemcy była pomimo to stosunkowo bezpiecznym miejscem dla zamieszkałych tam od lat Polaków uznawanych jako grupa narodowościowa na równych prawach z Duńczykami. W dowód uznania i życzliwości władze Duńskie z polecenia króla Christiana X przyspieszają i skracają urzędowe procedury nadawania obywatelstwa Polakom i obywatelom innych państw zajętych lub zagrożonych agresją niemiecką. Kilka tysięcy obcokrajowców zostało w ten sposób uchronione od obozów koncentracyjnych lub robót przymusowych w III Rzeszy. Członkowie Związku Polaków w Danii prowadzili nadal swoją statutową działalność, starając się w miarę możliwości podporządkować się obowiązkom i przepisom państwowym neutralnej Danii, chroniąc w ten sposób i nie narażając na zbiorową odpowiedzialność polskiej grupy narodowościowej nie posiadających obywatelstwa Duńskiego. Polonia aktywnie interesowała się sytuacją w okupowanym kraju, wykazała dużą ofiarność w niesieniu pomocy materialnej dla więźniów, jeńców wojennych i uciekinierów, głównie uczestnicząc w akcjach Duńskiego Czerwonego Krzyża. Dobrze była poinformowana o zbrodni hitlerowskich Niemiec korzystając z konspiracyjnej prasy wychodzącej w Danii jak „Duński Biuletyn Codzienny” czy inne wydawnictwo w języku polskim np. materiały Ministerstwa Informacji rządu polskiego w Londynie. Pomimo nie korzystnej sytuacji spowodowanej nakazem zachowania lojalności wobec neutralnego rządu Danii, ocenia się dzisiaj że ok. 100 Polaków uczestniczyło i walczyło aktywnie w duńskim ruch oporu należąc do organizacji „Ringen”, De Frie Danske”, „Borgerlige Partisaner” i „Dansk Samling”.

Z inicjatywy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych rządu polskiego w Londynie i polskiej placówki dyplomatycznej w Sztokholmie wiosną 1941 roku powstaje polska organizacja konspiracyjna o kryptonimie „Felicja”, w pierwszych założeniach jako siatka wywiadowcza a ppóźniejwywiadowczo-sabotażowa. Podstawowym i pierwszym celem było zorganizowania sieci informatorów składającej się z Polaków którzy opracowywali by informacje o sytuacjipolityczno-gospodarczej w Danii, o nastrojach społecznych z punktem ciężkości na stosunek Polonii do niemieckiego agresora. Zbadanie możliwościi utworzenia szlaków łączności i przerzutu ludzi na trasie do Polski i z powrotem na trasie Dania- Bornholm-Gdańsk, utrzymywanie kontaktów z Polskim Rządem na Uchodźstwie i trasy kurierskiej z Danii do Londynu, min.kurierzy „Felicji” zaopatrywali Polonię duńską w środkimaterialnee przekazywane z Londynu a służące niesieniu pomocy jeńcom wojennym, uciekinierom i cele organizacyjne. W lipcu 1941 roku grupa organizatorów składająca się z aktywnych działaczy organizacji polonijnych przesyła charakterystyki 21 Polaków, w przeważającej mierze działaczy Związku Polaków w Danii, potencjalnych członków „Felicji”. Polska organizacja konspiracyjna w Danii rozpoczęła działanie. W marcu 1944 roku, prężnie i sprawnie działającą organizację konspiracyjną „Felicja”, dostarczającą cennych i ważnych materiałów wywiadowczych (np. dokładne plany urządzeń i wojskowych, raport o rozmieszczeniu niemieckich jednostek i umocnień militarnych w rejonie miasta Esbjerg na Wale Atlantyckim, meldunek o niemieckiej stacji pelengacyjnej środkowej Jutlandii, dane o eksperymentach z pociskami V-2 na duńskiej wyspie Fonoe i próbach z pociskami V-4 w Finlandii i wiele innych), dotykają dotkliwe aresztowania. Zagrożona aresztowaniem część członków organizacji przeszła do głębokiej konspiracji ukrywając się i zaprzestając chwilowo uczestnictwa lub przedostając się do Szwecji. Pozostali „nie rozpracowani” przez Gestapo członkowie „Felicji” prowadzą dalszą działalność. Od 1943 roku głównym zadaniem „Felicji” było utrzymanie szlaków przerzutu łączników i zbiegów między Niemcami i Szwecją na utworzonej trasie Koprnhaga-Mamö dzięki pozyskaniu do współpracy duńskich marynarzy i kapitanów statków. Prowadzenie wywiadu politycznego i militarnego, organizowanie akcji sabotażowych na terenie Danii. Latem 1943 roku w strukturach organizacji pozostawało 29 zaprzysiężonych członków, w tym 7 kobiet, wywodzili się przeważnie z drugiego pokolenia Polaków urodzonych w Danii, wychowankowie „szkół polskich” i organizacji polonijnych.

W sierpniu 1943 roku kierownictwo „Felicji” uzyskuje kontakt z ppor. Lucjanem Masłochą który po udanej ucieczce z obozu jenieckiego Oflag X C w Lubece, ukrywał się w zorganizowanych przez członków „Felicji” kwaterach w Kopenhadze a następnie został przerzucony do Szwecji gdzie przeszedł specjalne przeszkolenie wywiadowczo-sabotażowe. 11 listopada 1943 roku powraca już jako oficer polskiego wywiadu o pseudonimie „Mały” do Danii, nawiązuje kontakt z „Felicją” organizuje i prowadzi działalność szpiegowską i dywersyjno-sabotażową. Pod koniec 1943 roku „Felicja” została podporządkowana II Oddziałowi Sztabu Naczelnego Wodza. Dzięki uruchomionej w 1 grudnia 1943 roku radiostacji o kryptonimie „Franciszka” dysponuje bezpośrednim połączeniem z Londynem. Jego najbliższą współpracowniczką była Anna Luise Mogensen (nazywana Lone, i takie imię widnieje na płycie nagrobnej), córka obywatel Danii, dyrektora cementowni w miejscowości Klucze w Polsce. Z zawodu była fotografem, fotografowała wybrane obiekty i przygotowywała klisze tajnych dokumentów pozyskanych przez organizację. 31 grudnia 1944 roku Lucjan Masłocha i Lone Mogensen zawierają związek małżeński.

Dalsze aresztowania poważnie osłabiają struktury organizacji, pomimo ciągłego zagrożenia Masłocha wraz z Lone Mogensen obsługującą radiostację, na czele nielicznej grupy polskich i duńskich agentów prowadzi dalszą działalność wywiadowczą. Na początku stycznia 1944 roku Gestapo wpada na trop ukrywającego się w kopenhaskiej dzielnicy Hellerup małżeństwa Masłochów. W nicy z 2 na 3 stacznia 1944 roku giną oboje w walce od kul Gestapo otoczeni w willi przy Strandvejen 140. Po wojnie ich ciała zostały ekshumowane i złożone w kwaterze honorowej bohaterów duńskiego ruchu oporu cmentarza Mindelunden w Rywang gdzie spoczywa 108 ofiar hitlerowskich Niemiec.


Zdjęcie z lewej: Płyta nagrobna ppor. Lucjana Masłochy z Polskim godłem państwowyn i tekstem w języki duńskim i polskim:

Lucjan Masłocha porucznik urodzony 15 czerwca 1912 zmarł 3 stycznia 1945.

Za Wolność Waszą i Naszą.
Za Wolność Danii i Honor Polski.


Środkowe: Rzeźba, uważana za jeden z najpiękniejszych monumentów Kopenhagi.

Z prawej: Płyta nagrobna Lone Masłochy-Mogensen z godłem państwowym Danii i tekstem w języku duńskim:

Lone Maslocha
z domu Mogensen
26 Październik 1921
† 3 Styczeń 1945

Dla Boga
Króla
i Ojczyzny

Dokątkolwiek cię życie zaprowadzi bądź gotowy

  • Zdjęcia wykonał i udostępnił do publikacji Pan Crzegorz Wróblewski, poeta dramaturg mieszkający w Kopenhadze.



Na cmentarz tym spoczywa dalszych dwóch Polaków, ofiar II wojny światowej:
Józef Janicki 1912 – 1945, „partyzant” prawdopodobnie członek „Borgerlige Partisaner”.
Leon Gnat 1887 – 1945, więzień obozu koncentracyjnego.

Cmentarz Bohaterów Duńskiego Ruchu Oporu wobec hitlerowskiej agresji jest miejscem państwowych uroczystości upamiętniających z udziałem wielonarodowościowej społeczności mieszkańców Kopenhagi. Miejscem spotkań polsko-duńskich z udziałem polskich organizacji polonijnych, częstych odwiedzin poza oficjalnymi terminami, na co wskazują znicze i wiązanki kwiatów o każdej porze roku.

Cmentarz odwiedzili uczestnicy rajdu motorowego zorganizowanego przez księdza Jana Zalewskiego pod hasłem „Za Waszą i Naszą Wolność” oddając hołd poległym składając wieńce i zapalając znicze w maju 2010 roku.

Luty 2012


Plan cmentarza

  • Nr. 1 wejście główne i biuro zarządu cmentarza
  • Nr. 3, 4 rzeźba-monument i płyta upamiętniająca w kwaterze Bohaterów Duńskiego Ruchu Oporu
  • Nr. 6, 7 kwatera grobów więźniów obozu koncentracyjnego i ustawione na środku upamiętnienie
  • Nr. 9 Miejsce Pamięci na terenie byłej strzelnicy wojskowej

Po wkroczeniu 29 sierpnia 1943 roku Wehrmachtu na terytorium Danii, rozbrojeniu armii duńskiej, niemieckie oddziały zajęły poligon i obiekty wojskowe leżące w Ryvangen. Teren ten był pierwszym miejscem straceń patriotów duńskich. Po zakończeniu działań wojennych na terenie tym powstało upamiętnienie poświęcone tej zbrodni.
Na początku lat 80 mieszkańcy dzielnicy przylegającej do terenu wojskowego zwrócili uwagę opinii publicznej i władzom Kopenhagi że terenem pierwszych egzekucji bała strzelnica wojskowa położona w południowo-zachodniej części poligonu. Po 10 letnim zbieraniu informacji i dokumentów potwierdzających fakty, Ministerstwo Obrony Danii przekazuje tą część swojego terenu z przeznaczeniem na miejsce upamiętnienia pierwszych egzekucji dokonywanych przez Wehrmacht na patriotach duńskich.
4 mają 1990 roku, w 45 rocznicę wyzwolenia Danii odsłonięto nowe upamiętnieni składające się kamienia narzutowego z tekstem w języku duńskim, odrestaurowanej części wału ochronnego byłej strzelnicy i zagospodarowanie przyległego terenu. Miejsce to jest chronione duńskim prawem o zabytkach.

  • Nr. 10 Kamień upamiętniający rozstrzelanych członków duńskiego Ruchu Oporu


„KU PAMIĘCI STRACONYCH CZŁONKÓW DUŃSKIEGO RUCHU OPORU 1943 - 1945”

Plan cmentarza i przyległego terenu, kopia zdjęcia przedstawiającego kamień upamiętniający pierwsze egzekucje patriotów duńskich można otrzymać w zarządzie cmentarza przy wejściu zaznaczonym na planie „Kontor”


Źródła informacji:

  • Stowarzyszenie polonijne „Ognisko” w Kopenhadze
  • Zarząd cmentarza Mindelunden/Rywang
  • Edward Olszewski „Emigracja Polska w Danii 1893,1993”, Wydawnictwo Instytutu Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, Oficyna Wydawnicza John and John w Lublinie, Warszawa-Lublin 1993.
  • Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu,” Jeńcy wojenni w niewoli Wehrmachtu” Łambinowicki Rocznik Muzealny nr. 13 Opole 1989
  • Danuta Kisielewicz „Oficerowie Polscy w niewoli Niemieckiej w czasie II wojny światowej”, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu, Uniwersytet Opolski, Opole 1998.
  • Szymon Datner „Zbrodnie Wehrmachtu na jeńcach wojennych w II wojnie światowej” MON Warszawa 1961



Jeńcy Wojenni | do góry