Grossbeeren - Brandenburg - Brandenburg





Tylko nieliczne fragmenty fundamentów w kilkudziesięcio letnim lasku wskazują że w tym miejscu istniał obóz karny Grossbeeren. W 1995 roku byli więźniowie zasadzili 17 drzew symbolizujących minimum 17 krajów z których pochodziły ofiary tego obozu. Umieszczono również metalową tablicę z tekstem w języku niemieckim, (zdjęcie z lewej i prawej strony). Na środkowym zdjęciu udostępnionym do publikacji przez urząd gminy Grossbeeren, uroczyste odsłonięcie uporządkowanego w 2012 roku miejsca gdzie znajdował się obóz. Tekst z tablicy upamiętniającej w języku niemieckim:

Zum Gedenken an die Zehntausende Häftlinge aus mindestens 17 Nationen und verschiedenster Glaubensrichtungen die hier im faschistischen Arbeitserziehungs- und Gestapodurchgagslager Grossbeeren von 1942 bis 1945 gefangen gehalten wurden und großes Leid ertragen mußten oder ihr Leben verloren. Am 19. April 1945 erlangten die überlebenden Häftlinge ihre Freiheit zurück

Ku pamięci kilkudziesięciu więźniów z minimum 17 krajów i różnych wyznań którzy tutaj w faszystowskim obozie wychowawczym i przejściowym obozie Gestapo Grossbeeren od 1942 do 1945 roku więzieni byli, musieli znosić wiele cierpień lub stracili życie. 19 kwietnia 1945 roku więźniowie którzy przeżyli otrzymali swoją wolność z powrotem.

W 10 barakach które pierwotnie od 1938 roku służył jako miejsce zamieszkania robotników kolei budujących połączenie pomiędzy Tetlow a Grossbeeren powstaje latem 1942 roku filia obozu wychowawczego Gestapo Wuhlenheide w Berlinie-Lichtenberg, obóz Grossbeeren (Zweiglager des Gestapo). Więzienia Gestapo w Berlinie były przepełnione, brakowało już miejsca w jednym z największych obozów wychowawczychh Wuhlenheide w którym więziono skazanych przez sądy specjalne lub bez wyroków przez Gestapo dziesiątki tysięcy darmowej siły roboczej która zapewniała zyski Gestapo i SS. Mechanizm i warunki panujące w obozach specjalnych opisane są w dokumentacji powstałego jako pierwszy obóz tego typu, obóz karny nr. 21 Salzgitter-Watenstedt: http://www.polskienekropolie.de/doku.php?id=pl:salzgitterhallendorf W dziesięciu barakach i jedenastym przeznaczonym na warsztat przebywało jednorazowo 1 000 – 1100 więźniów, robotników przymusowych, jeńców wojennych, przeciwników reżimu którzy w takich obozach oczekiwali na transport do obozów koncentracyjnych. Średnio wyroki skazujące na obóz wychowawczy wynosiły 6 tygodni w którym „oporny” miał być „wychowany” i powrócić na poprzednie miejsce pracy. Dla wielu pobyt trwał o wiele dłużej, pozostawali do nie ograniczonej dyspozycji berlińskiego Gestapo, z braku miejsca w berlińskich więzieniach Gestapo więziło w Grossbeeren około 200 osobową niemiecką komunistyczną grupę oporu Roberta Uhriga.
Na przestrzeni od 1942 do kwietnia 1945 roku w obozie przebywało około 25 000 skazanych, największą grupę stanowili Rosjanie, Polacy, Francuzi i Czesi. Przy nie wystarczającym wyżywieniu, którego ograniczenia było jedną z kar „wychowawczych, bici i torturowani wielogodzinnymi apelami pod „okiem” 60 wartowników SS pod kierunkiem Gestapo, wykonywali najcięższą bezpłatną pracę na rzecz III Rzeszy. Podzieleni na komanda robocze pracowali przy budowie linii kolejowych, bunkrów, kanalizacji, ulic i dróg. Duża część pracowała bezpośrednio dla przemysłu zbrojeniowego w zakładach Daimler-Benz produkujących silniki samolotowe w Genshagener Heide, pracę więźniów wykorzystywano sezonowo również w okolicznych dużych gospodarstwach rolnych.
Po koniec działań wojennych wartowników SS zastępuje oddział Landesschützen, umundurowane i uzbrojone oddziały obrony cywilnej. Trzy dni przed wkroczeniem oddziałów Armii Czerwonej dowództwo obozu ucieka pozostawiając w obozie około tysiąca więźniów.



Wejście na cmentarz ofiar obozu wychowawczego Gestapo, na lewym filarze bramy wejściowej znajduje się tablica z tekstem w języku niemieckim:

Zum Gedenken an die im faschistischen Arbeitserzihungs-und Gestapoderchgagslager Grossbeeren umgekommen und hier in einer ehemaligen Kiesgrube in Massengräbern 1197 Häftlinge

Pamięci zmarłych w faszystowskim obozie wychowawczym gestapowskim obozie przejściowymm Grossbeeren i pochowanych w masowych grobach byłej żwirownii 1197 więźniów.

Dokładna liczba ofiar obozu Grossbeeren nie jest znana, różne źródła podają od 1 197 do 2 000 tysięcy. Oficjalna lista pochowanych w Grossbeeren zawiera 1 197 udokumentowanych, znanych z nazwiska i pochodzenia ofiar: z Anglii, Belgii, Białorusi, Bułgarii, Chorwacji, Danii, Grecji, Francji, Hiszpanii, Holandii, Jugosławii, Litwy, Łotwy, Niemiec, Polski, Serbii, Słowacji,Turcji, Związku Radzieckiego, Ukrainy, Węgier, Włoch. Lista zawiera również 11 nazwisk bez podanej narodowości jako bezpaństwowcy (Staatenlose), w tym 4 nazwiska polsko brzmiące.
Umierali lub byli mordowani młodzi mężczyźni w wieku 17 – 30 lat, początkowo grzebani na terenie obozu, 200 ofiar pochowano pod murem miejscowego cmentarza. Z biegiem czasu i zwiększającej się śmiertelności w obozie, grzebano zmarłych w pobliżu cmentarza w byłej żwirowni służącej poprzednio za wysypisko śmieci. W 1946 -1949 roku na masowych grobach byłej żwirowni powstaje Miejsce Pamięci, początkowo jaki cmentarz z postawionym w 1951 roku pomnikiem, przebudowanym w 1967 roku istniejący do dzisiaj ustawiony centralnie Mur Pamięci. Pozostały w zapomnieniu i zaniedbaniu cmentarz w latach 90-tych otrzymuje dzisiejszy wygląd, zadbany w formie parkowej z pełną informacją staje się oficjalnym Miejscem Pamięci ofiar gestapowskiego obozu wychowawczego Grossbeeren.



Zdjęcia od lewej: Jedna z trzech metalowych tablic z nazwiskami polskich ofiar obozu.
Środkowe: Główna aleja prowadząca do muru pamięci, po lewej i prawej stronie kilkanaście metalowych tablic z nazwiskami pochowanych. W środkowej części muru wbudowany została kamienna tablica z tekstem w języku niemieckim:

Die Bevölkerung des Kreises Zossen gedenkt der an dieser Weihestätte ruhenden Opfer des Faschismus u. Militarismus

Społeczeństwo powiatu Zossen upamiętnia spoczywające w tym świętym miejscu ofiary faszyzmu i militaryzmu.

Niżej znajduje się płyta z testem w języku francuskim i niemieckim. Tablica która zastąpiła w 1967 roku poprzednią na której widniała prze okres kilku lat nie prawidłowa liczba 800 francuskich ofiar. Tekst w języku niemieckim:

182 französische Zwangsarbeiter, von den Faschisten ermordet, ruhen in Grossbeeren. Frieden und Freiheit behüten się. Hüten wir den Frieden und die Freiheit.

W Grossbeeren spoczywa zamordowanych przez faszystów 182 francuskich robotników przymusowych. Ochrania ich Pokój i Wolność. Chrońmy Pokój i Wolność.

Po obu stronach środkowej tablicy, tablice z nazwami państw i liczbą ofiar tej narodowości, min. na drugim miejscu 334 polskich antyfaszystów (334 polnische Antifaschusten).

Zdjęcie po prawej:

(…..)

Na prawo od muru pamięci znajduje się upamiętnienie w kształcie kamienia nagrobnego z tekstem w języku włoskim i uzupełnione tekstem w języku niemieckim. Jednakowe w formie i treści stawiane w imieniu rządu republiki włoskiej (Repubblica Italiana) na wszystkich cmentarzach w Niemczech gdzie spoczywają włoskie ofiary II wojny światowej. W Grossbeeren pochowanych zostało 28 obywateli Włoch. Tekst w języku niemieckim:

ZUM STETEN GEDANKEN AN IHRE HIER RUHENDEN GEFALENEN

Ku pamięci spoczywających tutaj Waszych poległych


: Foto. Gemeide Großbeeren-Turismusbüro

ZWISCHEN 1942 UND 1945 STARBEN IM EHEMALIGEN ARBEITSERZIEHUNGSLAGER GROSSBEEREN 1289 HÄFTLINGE AUS 25 LÄNDERN. HIER FANDEN ETWA 210 VON IHNEN DIE LETZTE RUHE. DIE NAMEN SIND IN DER GEDENKSTÄTTE VEREWIGT.

Pomiędzy 1942 i 1945 rokiem w byłym obzie pracy wychowawczej Grossbeeren zmarło 128 więźniów z 25 krajów. Około 210 znalazło tutaj swoje miejsce ostatniego spoczynku. Ich nazwiska zostały uwiecznione w miejscu pamięci.

Tej treści tablica uzupełniająca miejsce pamięci znajdującego się w pobliżu cmentarza została uroczyście odsłonięta we wrześniu 2002 roku. Upamiętnienie w miejscu byłego obozu, miejsce pamięci w byłej żwirowni, groby na cmentarzu komunalnym są miejscem uroczystości upamiętniających i rocznicowych. Obok przedstawicieli regionalnych władz politycznych, młodzieży szkolnej i mieszkańców Grossbeeren w uroczystościach udział biorą przedstawiciele krajów z których pochodzili więźniowie w tym przedstawiciele Rzeczpospolitej Polskiej z ambasady w Berlinie.



Maj 2005 - Sierpień 2013



Dane osobowe i informacje pochodzą z:

  • Gemeinde Großbeeren Turismusbüro. Zarząd gminy Großbeeren dział turystyki
  • Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e. V.
  • Bundeszentrale für politische Bildung Bonn