Jeńcy wojenni

Flensburg - Szlezwig-Holsztyn





Kwatera (Feld) nr. 35, tz. „Kwatera Polska” na planie cmentarza zaznaczona jako 2. WK (2. Wojna Światowa). Kamienny krzyż ustawiony na postumencie na którym znajduje godło polskie, (orzeł biały w koronie) i wykuty tekst w języku polskim:

BŁOGOSŁAWIENI UMARLI KTÓRZY w PANU UMIERAJĄ
ZMARŁYM POLAKOM NA OBCZYŹNIE RODACY

DNIA 14-IV 1946

Ostatnie miejsce spoczynku znalazło na tym cmentarzu 194 Polek i Polaków, w tym 95 dorosłych i 99 niemowląt, małych dzieci i dzieci starszych (nie pełnoletnich). Flensburg tak jak pozostałe miasta i wioski III Rzeszy wykorzystywały niewolniczą pracę robotników przymusowych, jeńców wojennych i więźniów obozów koncentracyjnych.
W archiwach urzędu pracy miasta i okręgu Flensburg (Husum, Schleswig i Südtondern) zachowały się informacje i dane o ilości zatrudnionych obcokrajowców. Np. w 1944 roku na tym terenie urząd pracy zarejestrował zatrudnionych przymusowo, 5 022 robotnic przymusowych, 11 886 robotników przymusowych, 3 691 jeńców wojennych, przede wszystkim Rosjan i w dalszej kolejności z Polski, Francji, Holandii i Belgii. Do tych liczb należy dodać kilka tysięcy pracujących w filiach więźniów obozów koncentracyjnych, którzy nie byli rejestrowani w urzędach pracy będąc bezpośrednią i bezpłatną siłą roboczą (własnością) SS.
W Flensburgu poza małymi firmami, gdzie zatrudniano kilku do kilkunastu robotników przymusowych największymi „pracodawcami” była stocznia „Flennsburger Schiffbaugeselschaft” (FSG) korzystająca z pracy przymusowej średnio pd 800 do 1 200 robotnic i robotników w zależności od potrzeb i otrzymywanych zamówień od marynarki wojennej III Rzeszy. W dalszej kolejności kolej (Reichsbahn ) i prawie wszystkie przestawione na produkcję zbrojeniową zakłady metalowe, np. Maschinenfabrik und Eisengießeerei Anton & Söne, Maschinenbauanstalt Johannsen & Sörensen, Obie firmy produkujące urządzenia dla marynarki wojennej. Metallgießerei & Armaturenfabrik H. Schmidt, części dla łodzi podwodnych i Wiking-Wohnstätten GmnH części do samolotów.
Na potrzeby pracy przymusowej powstało kilka obozów mieszkalnych i mniejszych kwater dla jeńców wojennych tz. „Komanderówek” (Arbeitskommando). Największy obóz mieszczący się przy Trollsweg i składający się z 12 baraków mieszkalnych należał do stoczni (FSG) w którym mieszkało przeciętnie 1 200 – 1 500 robotnic i robotników przymusowych różne narodowości (Gemeinschaftlager). Podobnie duży obóz istniał przy Eckernförder Landstraße dla Rosjan (Ostarbeiterlager) i w Flensburg-Mürwik.
Wykorzystywani przez 6 dni w tygodniu, przeważnie w dwóch 12 godzinnych zmianach, przy niewystarczającym wyżywieniu, często bez wystarczającej pomocy medycznej, z dala od rodzin i kraju pochodzenia, umierali. Flensburg

Lista imienna pochowanych w kwaterze 35, sporządzona po 27 maja 1952 roku (§1 Abs. 1 u. 2 Abs. 4 des Kriegsgräbergesetzes vom 27. Mai 1952 Bundesgesetzbl. S. 320-) zawiera 194 nazwiska Polek i Polaków (w tym 7 jeńców wojennych) których groby zostały uznane w świetle powyżej cytowanego prawa za groby wojenne podlegające ochronie.

  • Lista imienna pochowanych w kwaterze nr 35 polskich jeńców wojennych II wojny światowej. Zachowana została oryginalny niemiecka pisownia nazwisk, imion i nazw miejscowości.



Gierszewski Clemens lat 26. Polski jeniec wojenny ze zmienionym statusie na robotnika przymusowego, pracował w Kragstedtfeld. Zmarł 25.01.1941 r. W Flensburgu. Pochowany w grobie West nr 21.

Zakowski Johann urodzony 04.06.1906 r. Zmarł 05.11.1941r. w Siverstedt-Stenderup gdzie mieściło się Komando pracy należące do Stalagu X A w Schleswig. Wg „Księga pochowanych żołnierzy polskich poległych w II wojnie światowej” t. V wydanej przez Radę Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa, Żakowski Jan urodził się 04.06.1904 r. i był prawdopodobnie żołnierzem „20 pa”. 20 pancerna, Dywizja? Pochowany w grobie West nr 18.

Macielak Jan urodzony 17.04.1911 w Szersko/Polen. Francuzki jeniec wojenny nr. 10402 Stalag X (Polak Francuzka Legia Cudzoziemska). Zmarł 15.05.1942 r. Pochowany w grobie Ost nr 45.

Korylo Konstantin urodzony 20.12.1915 r. Karniochy pow. Nowogródek. Polski jeniec wojenny ze zmienionym statusie na robotnika przymusowego. Zmarł 02.07.1943 r. W Berderupfeld pow. Flensburg. Pochowany w grobie West nr 20.

Romanowski Fritz urodzony 04.08.1903 r. Prusy Wschodnie. Gefreiter 3. Fost. Regt. 2 Frankfurt/Oder. Zmarł 12.05.1945 r. Pochowany w grobie Ost nr 32. Polak, żołnierz niemiecki?

Kolegowski Tadeusz urodzony 06.08.1923 r. Żołnierz sztabowy (Soldat, Sonderstab L.?) Gogolow Wolka, prawdopodobnie miejsce urodzenia. Zmarł 17.05.1945 r. Flensburg. Pochowany w grobie Ost nr 46.

Barlik Stefan urodzony 25.12.1915 r. Skinwald / Polen. Zmarł 27.03.1946 r. W obozie polskim Flensburg. Pochowany w grobie Ost nr 85.




Poza polską kwaterą grobów wojennych na cmentarzu Friedenshügel położonej w dolnym prawym rogu na poniżej umieszczonym planie cmentarza i zaznaczonej biało czerwonym punktem, znajduje się jeszcze kilka kwater i miejsc gdzie spoczywają dalsze ofiary pierwszej i drugiej wojny światowej.




Pozostałe kwatery i upamiętniane zaznaczone na planie cmentarza kolorowymi punktami:

Niebieski. Na planie cmentarza jako Verfolgte des Naziregimes (prześladowani przez reżim nacjonalistyczny) kwatera tzn. „Namenlosen”, nieznanych z nazwiska. Pogrzebano tam pierwotnie 64 ofiary filii obozów koncentracyjnych, w okresie powojennym udało się ustalić tylko 7 nazwisk obywateli niemieckich. Wśród pozostałych jako nieznani znajduje się dwóch Polaków. Kwatera bez pojedynczych grobów w postaci zadbanego trawnika na skraju którego znajduje się kamień upamiętniający z tekstem w języku niemieckim.

Jasnozielony. Kwatera gdzie zostało pochowanych 108 znanych z nazwiska rosyjskich jeńców wojennych. Jak wyżej kwatera w postaci trawnika bez pojedynczych grobów z kamieniem upamiętniającym z tekstem w języku rosyjskim.

Czerwony. Rosyjscy robotnicy przymusowi - 55 ofiar 50 znanych z nazwiska, wśród pozostałych jako nieznany znajduje się jeden obywatel Polski. Kwatera w postaci zadbanego trawnika z kamieniem upamiętniającym i tekstem w języku rosyjskim.

Cztery ciemnozielone punkty, wskazują kwatery żołnierzy niemieckich pierwszej i drugiej wojny światowej. Są to kwatery pojedynczych grobów posiadających kamienie lub płyty nagrobne z danymi pochowanego.


Luty 2014



Informacje, dane osobowe pochowanych z:

  • Zarząd cmentarza Flensburg Friedenshügel
  • Oficyna Wydawnicza „Ajaks” „Księga pochowanych żołnierzy polskich poległych w II wojnie światowej” t. V wydanej przez Radę Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa,
  • Uwe danker/Robert bohn/Nils Köhler/Sebastian Lemann Auslendereisatz in der Nordmark Zwangsarbeitende in Schleswig-Holstein 1939-1945
  • Hanes Harding „Heimatlos in Schleswig-Holstein Das Schiksal der ehemaligen Fredarbeiter und Kriegsgefangenen: Vergesene Opfer des Nationalsozialismus
  • Bundeszentrale für politische Bildung Bonn



Jeńcy wojenni