Szlezwig-Holsztyn|

Flensburg - Szlezwig-Holsztyn

Cmentarz Friedenshügel





BŁOGOSŁAWIENI UMARLI KTÓRZY w PANU UMIERAJĄ
ZMARŁYM POLAKOM NA OBCZYŹNIE RODACY

DNIA 14-IV 1946

Kwatera (Feld) nr. 35, tz. „Kwatera Polska” na planie cmentarza zaznaczona jako 2. WK (2. Wojna Światowa). Kamienny krzyż ustawiony na postumencie na którym znajduje godło polskie, (orzeł biały w koronie) i powyżej cytowany wykuty tekst w języku polskim:

Ostatnie miejsce spoczynku znalazło na tym cmentarzu 194 Polek i Polaków, w tym 95 dorosłych i 99 niemowląt, małych dzieci i dzieci starszych (nie pełnoletnich). Flensburg tak jak pozostałe miasta i wioski III Rzeszy wykorzystywały niewolniczą pracę robotników przymusowych, jeńców wojennych i więźniów obozów koncentracyjnych.
W archiwach urzędu pracy miasta i okręgu Flensburg (Husum, Schleswig i Südtondern) zachowały się informacje i dane o ilości zatrudnionych obcokrajowców. Np. w 1944 roku na tym terenie urząd pracy zarejestrował zatrudnionych przymusowo, 5 022 robotnic przymusowych, 11 886 robotników przymusowych, 3 691 jeńców wojennych, przede wszystkim Rosjan i w dalszej kolejności z Polski, Francji, Holandii i Belgii. Do tych liczb należy dodać kilka tysięcy pracujących w filiach więźniów obozów koncentracyjnych, którzy nie byli rejestrowani w urzędach pracy będąc bezpośrednią i bezpłatną siłą roboczą (własnością) SS.
W Flensburgu poza małymi firmami, gdzie zatrudniano kilku do kilkunastu robotników przymusowych największymi „pracodawcami” była stocznia „Flennsburger Schiffbaugeselschaft” (FSG) korzystająca z pracy przymusowej średnio pd 800 do 1 200 robotnic i robotników w zależności od potrzeb i otrzymywanych zamówień od marynarki wojennej III Rzeszy. W dalszej kolejności kolej (Reichsbahn ) i prawie wszystkie przestawione na produkcję zbrojeniową zakłady metalowe, np. Maschinenfabrik und Eisengießeerei Anton & Söne, Maschinenbauanstalt Johannsen & Sörensen, Obie firmy produkujące urządzenia dla marynarki wojennej. Metallgießerei & Armaturenfabrik H. Schmidt, części dla łodzi podwodnych i Wiking-Wohnstätten GmnH części do samolotów.
Na potrzeby pracy przymusowej powstało kilka obozów mieszkalnych i mniejszych kwater dla jeńców wojennych tz. „Komanderówek” (Arbeitskommando). Największy obóz mieszczący się przy Trollsweg i składający się z 12 baraków mieszkalnych należał do stoczni (FSG) w którym mieszkało przeciętnie 1 200 – 1 500 robotnic i robotników przymusowych różne narodowości (Gemeinschaftlager). Podobnie duży obóz istniał przy Eckernförder Landstraße dla Rosjan (Ostarbeiterlager) i w Flensburg-Mürwik.
Wykorzystywani przez 6 dni w tygodniu, przeważnie w dwóch 12 godzinnych zmianach, przy niewystarczającym wyżywieniu, często bez wystarczającej pomocy medycznej, z dala od rodzin i kraju pochodzenia, umierali.



  • Na zdjęciu środkowym „kwatera polska” (Feld nr.35). Po lewej i prawej stronie 4 przykładowe kamienne krzyże z wykutymi danymi pochowanych w tym miejscu, od lewej z zachowaniem oryginalnej pisowni:

STANISLAUS PIETRCZYK * 2.12.1922 † 23.9.1942 JOHANN LAPOK * 29.10.1947 † 13.10.1947 ANNA ZUGAJ *10.1.1946 † 26.3.1946 JAN MACIALAK * 17.4.1911 † 15.5.1942

Lista imienna pochowanych w kwaterze 35, sporządzona po 27 maja 1952 roku (§1 Abs. 1 u. 2 Abs. 4 des Kriegsgräbergesetzes vom 27. Mai 1952 Bundesgesetzbl. S. 320-) zawiera 194 nazwiska Polek i Polaków których groby zostały uznane w świetle powyżej cytowanego prawa za groby wojenne podlegające ochronie.
Z 99 pochowanych dzieci 13 zmarło przed zakończeniem 8 maja 1945 roku działań wojennych w Europie, 56 zmarłych dzieci urodziło się i zmarło już po wyzwoleniu. Z 95 dorosłych (w tym 7 jeńców wojennych) Flensburg 3 zmarło jako robotnice i robotnicy przymusowi lub jeńcy wojenni w czasie trwania wojny. Pozostali umierali w obozach dla Displaced Persons (DPs.), obozach przewidzianych jako miejsca przetrwania pierwszego okresu po wyzwoleniu, „podreperowania” stanu zdrowia nadszarpniętego pobytem w obozach koncentracyjnych , jenieckich lub ponad ludzkie siły pracy przymusowej. Obozy zapewniające „dach na głową” i podstawowe wyżywienie służyły przede wszystkim przygotowania powrotu do ojczyzny lub podjęcia decyzji „co dalej”, powrót do zrujnowanej i osadzonej siłowo w innym systemie politycznym ojczyzny, czy emigrować.
Decyzje były trudne, istniała duża grupa Polaków którzy nie mieli gdzie wracać, ich domy, miejsca zamieszkania znalazły się poza „nowymi” granicami Polski po 8 mają 1945 roku.

W takiej sytuacji znalazła się rodzina Bernackich.



  • Zdjęcia, od lewej: „kwatera polska” cmentarza „Friedenshügel” przedstawiające pierwotny wygląd kwatery i ujednolicony rodzaj kamieni nagrobnych. Zdjęcie zostało wykonane po 22.03.1947 roku.
  • Środkowe: „Świadectwo śmierci – Testimonium mortis” wystawione 27 marca 1947 roku przez Duszpasterstwo Katolickie Polskiego Ośrodka (Curatia Rom. Cath. Pro Polonis) w Meierwik. Nr aktu 37. Bernacka Weronika, córka Floriana i Józefy z domu K..nacka zamieszkała w Polsce Wólka Kotowska, powiat Łuck, woj. Wołyńskie. Zmarła dnia 22.3.1947 r. W szpitalu Mürwik / Flensburg i została pochowana na cmentarzu w Flensburg / Friedenenshügel, Nr grobu 93/35.
  • Po prawej: Zdjęcie wykonane w dniu pogrzebu Weroniki Bernackiej, od lewej syn Medard i ks. kapelan por. Józef Mentel.


Sześcio osobowa rodzina Antoniego i Weroniki Bernackich została wywieziona na roboty przymusowe w lipcu 1943 roku Łucka na Wołyniu, dokąd uciekli ze swojej rodzinnej miejscowości Wólka Kotowska pow. Ołyka przed rzezią polskiej ludności przez nacjonalistów ukraińskich z OUN-UPA. Najpierw przebywali w obozachh pracy przymusowej w miejscowości Reisdorf. Weronika Bernacka i starsza córka Pelagia pracowały w kuchni w kasynie wojskowym. Antoni Bernacki ze starszym synem Medardem w Kiel (min. przy rozładunku wagonów), młodszy syn Henryk u gospodarza, Amelia jeszcze dziecko zostawała w obozie. Po wyzwoleniu cała rodzina została umieszczona w brytyjskiej strefie okupacyjnejna wyspie Sylt gdzie po prawie rocznej chorobie umiera Antoni Bernacki Sylt. Matka Weronika zostaje przeniesiona do obozu dla Displaced Persons (DPs) w Lubece a jesienią 1946 roku w Fensburgu-Mürwik. Rok po śmierci męża w szpitalu we Flensburgu umiera Weronka Bernacka. W lipcu 1947 roku osierocone dzieci wracają do już innej i położonej dla nich gdzie indziej Polski.

  • Informacje biograficzne rodziny Bernackich, pamiątkowe zdjęcia i kopie dokumentów udostępnił do publikacji wnuk Antoniego i Weroniki Bernackich Pan Zbigniew Chołoniewski, syn najmłodszej córki Bernackich Amelii.



: Foto. Leitung Friedhof Am Friedenshügel

  • Aktualny zimowy wygląd „kwatery polskiej” (20 styczeń 2014), zdjęcie otrzymane z zarządu cmentarza. Na pierwszym planie zdjęć krzyż z wykutym imieniem, nazwiskiem, datą urodzenia i śmierci na grobie Weroniki Bernackiej. Raz do roku wniosą krzyże są myte, kwatera przyozdabiana jest sadzonymi pomiędzy krzyżami kwiatami. Pozostałe zdjęcia współczesne zostały wykonane w 2006 roku.




Poza polską kwaterą grobów wojennych na cmentarzu Friedenshügel położonej w dolnym prawym rogu na poniżej umieszczonym planie cmentarza i zaznaczonej biało czerwonym punktem, znajduje się jeszcze kilka kwater i miejsc gdzie spoczywają dalsze ofiary pierwszej i drugiej wojny światowej.




Pozostałe kwatery i upamiętniane zaznaczone na planie cmentarza kolorowymi punktami:

Niebieski. Na planie cmentarza jako Verfolgte des Naziregimes (prześladowani przez reżim nacjonalistyczny) kwatera tzn. „Namenlosen”, nieznanych z nazwiska. Pogrzebano tam pierwotnie 64 ofiary filii obozów koncentracyjnych, w okresie powojennym udało się ustalić tylko 7 nazwisk obywateli niemieckich. Wśród pozostałych jako nieznani znajduje się dwóch Polaków. Kwatera bez pojedynczych grobów w postaci zadbanego trawnika na skraju którego znajduje się kamień upamiętniający z tekstem w języku niemieckim.

Jasnozielony. Kwatera gdzie zostało pochowanych 108 znanych z nazwiska rosyjskich jeńców wojennych. Jak wyżej kwatera w postaci trawnika bez pojedynczych grobów z kamieniem upamiętniającym z tekstem w języku rosyjskim.

Czerwony. Rosyjscy robotnicy przymusowi - 55 ofiar 50 znanych z nazwiska, wśród pozostałych jako nieznany znajduje się jeden obywatel Polski. Kwatera w postaci zadbanego trawnika z kamieniem upamiętniającym i tekstem w języku rosyjskim.

Cztery ciemnozielone punkty, wskazują kwatery żołnierzy niemieckich pierwszej i drugiej wojny światowej. Są to kwatery pojedynczych grobów posiadających kamienie lub płyty nagrobne z danymi pochowanego.



  • Inne kwatery i upamiętnienia, od lewej: 1. Kamień z tekstem w języku rosyjskim upamiętniający rosyjskich jeńców wojennych. 2. Kwatera pochowanych rosyjskich robotników przymusowych. 3. Kwatera i upamiętnienie więźnów obozów koncentracyjnych i bezimienne ofiary II wojny światowej. 4. Miejsce pochówku żołnierzy niemieckich, ofiar I wojny światowej i 5. niemieckich żołnierzy ofiar II wojny światowej.



Luty 2006 - Luty 2014


Informacje i dane pochodzą z:

  • Zarząd cmentarza Flensburg Friedenshügel
  • Uwe danker/Robert bohn/Nils Köhler/Sebastian Lemann Auslendereisatz in der Nordmark Zwangsarbeitende in Schleswig-Holstein 1939-1945
  • Hanes Harding „Heimatlos in Schleswig-Holstein Das Schiksal der ehemaligen Fredarbeiter und Kriegsgefangenen: Vergesene Opfer des Nationalsozialismus
  • Bundeszentrale für politische Bildung Bonn




Szlezwig-Holsztyn | Jeńcy wojenni