Badenia-Wirtembergia


Böblingen



Miejscowość położona 20 km. na południowy – zachód od Stuttgartu. Na miejskim cmentarzu starym (Alter Friedhof) przy Hardweg, w 3 kwaterach spoczywają ofiary II wojny światowej. Kwatery robotników przymusowych, polskich dzieci zmarłych po zakończeniu działań wojennych i kwatera żołnierzy niemieckich.

: Kwatera wojenna robotników przymusowych
W kwaterze z 28 płytami nagrobnymi z nazwiskami Rosjan spoczywa 35 ofiar wojny. Na podstawie listy imiennej sporządzonej 22 kwietnia 1969 roku, w kwaterze pochowanych zostało 19 Polek i Polaków w tym 2 jeńców wojennych zmarłych po zakończeniu działań wojennych. Lista zawiera nazwisko i imię, datę i miejsce urodzenia (miejsce urodzenia nie we wszystkich przypadkach), status lub wykonywany zawód, narodowość, numer rzędu i grobu. Na przechodzącej przynajmniej 2 razy reformę niemieckiego prawa o grobach wojennych (ponowne przepisywanie) liście imiennej tylko w 10 przypadkach można uznać na podstawie brzmienia nazwiska, imienia i miejsca urodzenia że pochowani byli obywatelami Polski. Żadne z tych nazwisk nie występuje na kamieniach nagrobnych tej kwatery. Jedyne udokumentowane polskie nazwisko jako ofiara wojny występuje w kronice miasta w której opisywany jest aliancki nalot bombowy w dniu7 października 1943 roku w którym życie straciła 32 letnia Polka Valeria Tworziolly (oryginalna niemiecka pisownia imienia i nazwiska). Na ogólnej liście ofiar II w.ś. pochowanych na miejscowym cmentarzu pod numerem 203 zapisana jako Zworzyllee Vallina ur. 13.03.1911w Dubreski/Krakau Polen, robotnica zmarła 08.010.1943r. pochowana na cmentarzu w Böblingen, rząd G grób nr 3 (oryginalna niemiecka pisownia imienia, nazwiska i miejsca urodzenia). Dokumentowane ofiary alianckich nalotów bombowych są poza cmentarną listą imienną źródłem informacji o pobycie na terenie Böblingen jeńców wojennych i robotników przymusowych, przy nazwiskach ofiar bombardowań odnotowano narodowości, Rosjanie, Francuzi, Holender, obywatele Ukrainy i w/w Polka. Jako miejsce zamieszkania wymienione są Lufthansalager (obóz niemieckich linii lotniczych), Bahnhoflager (obóz na dworcu kolejowym). Również z informacji o ofiarach bombardowań można dowiedzieć się o pobycie robotników przymusowych w firmach w Böblingen. Jeńcy wojenni, robotnicy przymusowi i więźniowie obozów koncentracyjnych nie mieli prawa korzystania w czasie nalotów z bunkrów przeciwlotniczych przewidzianych tylko dla Niemców. W czasie bombardowania w dniu 19 lipca 1944 roku na terenie firmy Lenz śmierć poniosło 4 kobiety i jeden morszczyzna z Ukrainy, jako miejsce śmierci zanotowano Luftschutzraum, prawdopodobnie był to rów przeciwlotniczy chroniący przed odłamkami i podmuchem po wybuchu bomb, nie dający szansy ochrony przed bezpośrednim trawieniem lub wybuchem w małej odległości od takiego schronu. Poza znaną listą ofiar bombardowań (z kilkoma nazwiskami obcokrajowców) odnotowano w kronice historycznej miasta istniejącego na terenie byłego lotniska wojennego (Fligerhorst Böblingen) obozu ewakuacyjnego dla tz. Dps. (Displaced Persons). Autor informacji prawdopodobnie istniejąca w kronice miasta do dzisiaj, „ubolewa” nad bezkarnością (przywłaszczanie mienia należącego do Niemców) zgromadzonych w obozie organizacji Stanów Zjednoczonych (UNRA) i później International Refugee Organization (IRO) około 2000 tysięcy byłych robotników przymusowych, jeńców wojennych i więźniów obozów koncentracyjnych i znajdujących się pod opieką alianckich armii okupacyjnych. Przez dziesiątki lat temat pracy przymusowej w czasie II wojny światowej na terenie Böblingen był przemilczany. Jedynym świadectwem tamtego czasu były groby robotników przymusowych na miejscowym cmentarzu. (…)

: Kwatera wojenna polskich dzieci
Na skraju najstarszej części cmentarza znajduje się mała kwatera z 32 kamieniami nagrobnymi, spoczywa tutaj 32 polskich dzieci urodzonych i zmarłych w latach 1946-1950. Daty urodzin i śmierci pokrywają się z datą istnienia w/w obozu ewakuacyjnego dla Dps. Obóz składał się z dwóch części, (dane z 1945 roku) polskiej „Polenlager” z 82 i rosyjskiej ”Russenlager” z 2800 mieszkańcami. W latach następnych, do zlikwidowania obozu w 1950 roku, proporcje zmieniały się, po dosyć szybkim rozwiązaniu problemu rosyjskich obywateli, w obozie pozostali w większości Polacy którzy nie zdecydowali się jeszcze na powrót do kraju lud dalszą emigrację. Rodziły się dzieci na oddziałach położniczych w Böblingen i Sindelfinger. Z zachowanych w miejscowym archiwum dokumentów można dowiedzieć się o przyczynach śmierci, typowe choroby dziecięce i schorzenia wrodzone. Na śmiertelność wśród dzieci wpływały też złe warunki pobytowe w obozie, brak dostatecznej higieny, lekarstw i niewystarczające i odpowiednie dla nowo narodzonych dzieci wyżywienie.

Pozostawiona w odosobnieniu grupa 32 kamieni nagrobnych była w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu kwaterą w której grzebano zmarłe dzieci. Z biegiem czasu inne groby po wygaśnięciu przewidzianego przepisami okresu zostały zlikwidowane. 32 groby polskich dzieci i jeden dziecka niemieckiego, chronione niemieckim prawem o ochronie i utrzymaniu grobów ofiar wojny (Gräbergesetz) z 1965 roku przetrwały i są świadectwem zbrodni wojennej.



Z upływem lat źle lub niedostatecznie konserwowane kamienie nagrobne ulegały zniszczeniu, informacje i ozdobne ornamenty traciły swoją indywidualność i pierwotny wygląd. Dopiero w 1998-99 roku z inicjatywy mieszkańców Böblingen (zmiana pokoleń) przystąpiono do prac konserwatorskich. Tylko 9 kamieni (w tym 2 granitowe) udało się zachować w pierwotnej postaci, pozostałe zastąpione zostały kamiennymi sześcianami (środkowy kamień na zdjęciu) zawierającymi podstawowe dane (nie we wszystkich przypadkach) o pochowanych w tym miejscu.

Plan cmentarza:


Groby polskich i rosyjskich robotników przymusowych zaznaczone czerwonym punktem, kwatera K w leśnej części cmentarza (Waldabteil)
Groby polskich dzieci zaznaczone ciemnoniebieskim punktem, kwatera E w starej części cmentarza (Altes Abteil),
W środkowej części cmentarza znajdują się niemieckie groby I i II wojny światowej

2010-2012


Zdjęcia: Małgorzata Nazarczuk

Źródła informacji:

  • Stadtverwaltung Böblingen – Friedhofverwaltung
  • Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V. Bezirksverband Nordwürtemberg





Badenia Wirtembergia | do góry