Powstanie Warszawskie | Dolna Saksonia

Barskamp - Dolna Saksonia - Niedersachsen



Miejscowy cmentarz przy Tostergloper Straße, po lewej stronie od wejścia w końcowej części znajduje się otoczona żywopłotem kwatera ofiar II wojny światowej. Kwatera składająca się z trzech części. W środkowej, największej pochowanych zostało 49 więźniów zamordowanych w obozie Alt Garge, filii obozu koncentracyjnego Neuengamme w tym 40 Polaków, 4 obywateli Danii, 2 Norwegii, 1 Francuz, 1 Rosjanin i 1 Grek. W lewej części spoczywają zmarli już po zakończeniu działań wojennych (Displaced Persons, Dps.) obywateli Estonii i Łotwy. Po prawej pochowani robotnicy przymusowi w przeważającej liczbie Rosjanie.

: „Polska“ część kwatery wojennej

Obóz został założony w sierpniu 1944 roku na zapotrzebowanie hamburskiej elektrowni (Hamburgische Elektrizitätswerke AG) budującej na brzegu Łaby elektrownię węglową w Alt Garge. Firm, Rossenburg (drogi komunikacyjne), Grün & Bilfinger oraz Wayss & Freytag prowadzących prace budowlane. Pierwszych 500 więźniów zostało wyselekcjonowanych w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen i przetransportowanych 24 sierpnia 1944 roku w 10 wygonach towarowych na miejsce gdzie powstawała nowa kolejna filia KZ Neuengamme. Byli to przede wszystkim Polacy „wyłapani“ w pierwszych dniach Powstania Warszawskiego. W pierwszej kolejności więźniowie musieli zbudować-zmontować pomieszczenia obozowe dla siebie i oddziału wartowniczego SS. Więźniowie wykonywali najcięższe prace ziemne, ręczne kopiąc fundamenty i niwelując teren. Po kilku tygodniach wyczerpującej morderczej pracy i niedostatecznego obozowego wyżywienia odnotowano pierwsze ofiary śmiertelne. Już w październiku odesłano pierwszych 100 wyczerpanych, nie zdolnych do dalszej pracy więźniów do obozu macierzystego Neuengamme. Taki transport prawie we wszystkich przypadkach równał się wyrokowi śmierci. Następne takie transporty zanotowano w grudniu i styczniu 1945 roku. W lutym 1945 roku obóz został rozwiązany, pozostałych więźniówww przetransportowano do Neuengamme i dalej, jeszcze zdolnych do pracy do filii Neuengamme Hannover-Misburg. Ofiary obozu Alt Garge grzebano w oddalonym o kilka kilometrów Barskamp. Pośród 40 Polaków, mieszkańców Warszawy znalazło się 2 żołnierzy Armii Krajowej, wziętych w początkowej fazie walk do niewoli uczestników Powstania Warszawskiego.





BATORY JÓZEF urodzony 24.10.1902 roku, mieszkał w Warszawie przy Okopowej 61. W powstaniu AK Grupa „Północ” odcinek „Kuba” „Sosna” batalion „Chrobry I”. Uczestnik walk na Woli i Starym Mieście. Więzień nr. 46885 obozu koncentracyjnego Hamburg Neuengamme, do Filii obozu „Kommando Alt Garge” przybył 25.08.1944 roku transportem z KZ Sachsenhausen. Zmarł 28.12.1944 r. w Alt Garge, spoczywa w spólnym grobie na cmentarzu w Barskamp.

Latem 1944 roku warszawiacy wyczuwali napięcie w powietrzu, jedni przygotowywali się, inni wiedzieli, jeszcze inni spoglądali na wschód i starali się zabezpieczyć to co pozostało najcenniejszego, własne rodziny.

Józef Batory wywozi żonę i córkę na zachód od Warszawy do miejscowości Opypy koło Grodziska Mazowieckiego. Poza kilkoma zdjęciami i Kennkartą (Karta rozpoznawcza) należąca do żony Józefa niewiele pozostało z ich dorobku. Dom przy Okopowej 61 jak prawie wszystkie po powstaniu został zniszczony do fundamentów.

Pan Krzysztof Kalicki, wnuk Józefa Batorego przypomina sobie: „Pamiętam jako dziecko z opowieści mojej babci, ze w mieszkaniu dziadków przy ul. Okopowej 61 często odbywały się przysięgi wojskowe członków podziemnej AK. Babcia jednak nie wiedziała więcej, bo dziadek jej nic nie mówił.„



Zdjęcie ślubne wykonane w 1934 – 1935 roku. Józef i Franciszka Batory z domu Deptuszewska, po prawej stronie kopia wyciągu z dokumentów przesłanych dopiero w latach 80 tych przez Polski Czerwony Krzyż, zawiadamiając Panią Franciszkę Batory o śmierci jej męża.


  • Informacje, pamiątkowe zdjęcia i kopie dokumentów udostępnił do publikacji Pan Krzysztof Kalicki, wnuk Józefa Batorego.



Kaliński Krzysztof *05.08.1923 uczestnik powstania † 16.12.1944
Przy obu nazwiskach wykutych na płytach kamiennych występuje fałszywa pisownia nazwiska Batory (Botory) i imienia Krzysztofa Kalińskiego (Kryztos).

Listopad 2009


Dane osobowe żołnierzy AK pochodzą z:

  • Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie
  • KZ-Gedenkstätte Neuengamme
  • Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V. oddział Lüneburg.
  • Zdjęcia wykonane w 2009 roku



Powstanie Warszawskie | Dolna Saksonia | do góry * Wypunktowanie